Longread x 7 – Emissievrij bouwen


Zeven

Nu iedereen thuis zit en meer tijd heeft, brengen we vanuit ORGA jullie graag een zevenluik van longreads over biobased, circulariteit en houtarchitectuur. In dit derde deel werpen we een blik op emissievrij bouwen.

Het getal zeven representeert rust, voltooiing en overgaan naar een hoger niveau. Het wordt gekoppeld aan de rustdag na het proces van creatie en het zich losmaken van het materiële niveau of het leven van alledag. Dat is nu wel passend…

Bovendien wordt in elk numeriek systeem in de oudheid naar het getal zeven verwezen en in veel religies is het een heilig getal. De Pythagoreëers noemden het getal zeven een volmaakt getal omdat het uit drie en vier was samengesteld: de driehoek (verbonden met drie-eenheid van de geest) en het vierkant (verbonden met de  vier elementen van de materiële wereld). “Septos” betekent in het Grieks heilig en goddelijk. Plato zei zelfs dat op de zevende dag de ziel van de aarde ontstond.

Tenslotte is zeven ook het getal van natuurlijke cycli die we op allerlei vlakken kunnen zien: in de muziek, in de kleuren en de elementenleer maar ook in het leven van een mens kunnen we deze zevenjarige fasen herkennen.


Emissievrij bouwen

We willen met zijn allen naar een circulaire economie; een wereld van gesloten kringlopen. Een wereld waarin een grondstof groeit, een of meerdere keren wordt gebruikt en als het niet meer nodig is terug-composteert naar een grondstof, om vervolgens weer tot iets nieuws te groeien. Net als de natuur, die heeft het immers al voor ons bedacht. Die werkt in balans. Raakt ze onverhoopt in onbalans, corrigeert ze zichzelf.

Dat doet de natuur op grote, maar ook op kleine schaal. Zo staan mieren nooit in de file. Bij grote drukte gaan ze harder lopen, of het aantal mieren verdubbelt op een stukje weg of ze verhogen zelfs hun looptempo met 25 procent. Mieren denken als groep, ze reageren niet grillig en niet vanuit eigenbelang op situaties.

Ant Invasion
Werkers van een Afrikaanse mierenkolonie vormen een brede kolonne voor het transporteren van bouwmaterialen – Foto: Lisl Moolman/Mercury Press

Mensen niet, niet in de file maar ook niet in het meer verduurzamen van onze wereld. We zien allen wat er gebeurt met onze natuurlijke omgeving, maar dan denken als groep, dat zit er niet in. Het is niet anders met de pogingen om de bouwgerelateerde emissies terug te brengen. Toch is emissievrij bouwen geen utopie. Het is ook niet nieuw en met een meer natuurlijke manier van bouwen zelfs heel goed te verwezenlijken. Laten we eerst eens kijken waar we het over hebben.

CO2

De bouw is een van de industriële sectoren waarbij de meeste grondstoffen en materialen worden ingezet. In Europa is de sector verantwoordelijk voor bijna 40% van de totale emissies. Nog afgezien van de hoge (fossiele) energiebehoefte voor de productie van de diverse bouwmaterialen komt bij de productie van cement (CaO) uit kalksteen (CaCO3) ook direct een aanzienlijke hoeveelheid CO2 vrij. Cementproductie levert ongeveer 5% van de mondiale broeikasgasuitstoot. De globale CO2 emissiewaarden voor de productie van een aantal veel gebruikte bouwstoffen zijn als volgt: 

  • cementklinker, 0.5 kg CO2/kg 
  • kalk en soda, 0.4 kg/kg
  • glas, 0.15 kg/kg
  • balkstaal 0.5 kg/kg
  • aluminium 0.4 kg/kg

Totaal neemt de ijzer- en staalindustrie wereldwijd ongeveer 19% van het industrieel energieverbruik voor zijn rekening en een kwart van de totale CO2-emissies (o.a. kolenverbranding). Meer dan een kwart van het staal wordt in bouwtoepassingen verwerkt. Kortom, de uitstoot van de algemeen geaccepteerde manier van bouwen zoals we die al vele decennia gebruiken is aanzienlijk en de stap naar emissievrij bouwen lijkt gigantisch. Maar is dat wel zo?

Luchtvervuiling door zware industrie – Foto: Schroptschop/E+/GettyImages

Zoals elders op de ORGA site is te lezen geldt voor natuurlijke materialen zoals hout een ander verhaal. Hout en houtproducten leggen juist CO2 vast en geven daarom netto een negatieve CO2-emissiewaarde. Van belang voor emissievrij bouwen is dat de CO2 langdurig in het hout wordt vastgelegd en dat de energie die benodigd is voor de verwerking van hout ook volledig afkomstig is van bronnen zonder uitstoot, zoals bijv. de zon of de wind.

Emissievrij Bouwen Co2 Impact Van Bouwmaterialen
Veel bouwmaterialen die massaal gebruikt worden veroorzaken CO2 uitstoot. Hout haalt CO2 uit de lucht en slaat het op – Illustratie: ORGA architect

De CO2 opslag in hout is ca. 0.6 ton CO2 per m3 hout en levert daarmee een negatieve emissiewaarde van ca. -1.5 tot -1.7 kg CO2/kg. Hout en houtproducten gebruiken in plaats van beton of staal leidt ertoe dat er bovendien veel CO2 emissies vermeden worden. Al met al levert een houten bouwsysteem een CO2 besparing op tot meer dan het dubbele. Stel dat we alle woningen in houtskeletbouw zouden bouwen levert dat bijna 60% minder CO2 uitstoot op!

Het Houten Huis in Berkel-Enschot is een mooi voorbeeld van emissievrij bouwen. Het bestaat grotendeels uit massief kruislaaghout, ook wel CLT genoemd. Dikke, gelaagde houten platen worden in de werkplaats geprefabriceerd tot complete wandelementen. Deze worden vervolgens naar de locatie vervoerd en in korte tijd gemonteerd. Ook het dak bestaat volledig uit houten opbouw en afwerking. Door op deze manier te bouwen is er 39 ton CO2 opgeslagen, gelijk aan de uitstoot van het jaarlijks elektra gebruik van 28 huishoudens of 165.000 km autorijden.

Emissievrij Bouwen Clt Huis

Wil je meer weten over bouwen met CLT? Lees het hier

Stikstof

Stikstof (N2) is een kleur- en reukloos gas dat overal om ons heen is. De lucht bestaat voor 78% uit stikstof. Maar deze gasdeeltjes vormen pas een probleem als de stikstof een reactie aangaat met een andere stof. Dan hebben we het over stikstofoxiden (NOx, een verbinding van stikstof en zuurstof) en over ammoniak (NH3, een verbinding van stikstof en waterstof). Stikstofoxiden ontstaan door een reactie met zuurstof bij verbranding, zoals dat gebeurt in een auto, een cv-ketel of grootschalig in de industrie. Ammoniak ontstaat door mest van dieren in de veeteelt. De veel gehoorde discussie tussen de boeren en de bouw is dus zinloos, want het kwaad geschied niet door de een of de ander, maar door beiden. De bouw levert de meeste stikstofoxide, de boeren de meeste ammoniak. 

Actieve Vulkaan
Vulkanen en vulkanisch actieve gebieden stoten eveneens stikstof uit in de atmosfeer. – Foto: Getty Images

Overigens ontstaat stikstof ook door natuurlijke processen als bliksem, vulkanen of bacteriële bodemactiviteiten ontstaan. In totaal veroorzaakt natuurlijke productie zo’n 1.100 miljoen ton per jaar. Echter door verdunning in de atmosfeer is de concentratie daarvan zeer gering (2-10 μg/m3) en niet te vergelijken met de door de mens veroorzaakte uitstoot.

Echter, zoals het altijd gaat, trekt de mens het in onbalans. Het begon met een beetje meer uitstoot in het begin van de industriële revolutie en dat lijkt gedurende de loop van decennia allemaal wel goed te komen. Wel wat waarschuwingen links en rechts, Club van Rome om iets te noemen, maar goed. Geen grote zichtbare effecten, dan is er niets aan de hand, toch? Inmiddels stoten we in en rond Nederlandse steden tot jaargemiddelden van 30-60 μg/m3 uit met tijdens spitsuren zelfs 100-800 μg/m3. Met die hoeveelheden wordt het voor de natuur lastig om de balans te houden. Dat kan ze wel, maar niet in die korte tijd.

De bouwlocatie van het nieuwe complex voor wildopvang Avolare ligt midden in de Gelderse natuur op steenworpafstand van Natura 2000 gebied. Ondanks de gevoelige ligging kregen we eind 2019, tijdens het hoogtepunt van de stikstofcrisis, groen licht voor de bouwfase. Omdat er gebouwd wordt in hout is het project al erg schoon. Door over te schakelen naar elektrische kranen en graafmachines en verkeerstromen te streamlinen werd de laatste stap naar emissievrij bouwen gemaakt en kregen we groen licht. Dat leidde tot veel media aandacht en werd zelfs uitgezonden in het NOS acht uur journaal.

Emissievrij bouwen Avolare

Wil je meer weten over de stikstofvrije bouw van Wildopvang Avolare? Lees hier

Formaldehyde

Een schadelijke emissie die minder aandacht krijgt is formaldehyde. De aanwezigheid van deze stof speelt met name een rol in het binnenmilieu van gebouwen. Formaldehyde is een kleurloos gas met een prikkelende geur en wordt in veel lijmen toegepast of als bacteriedodend middel. Het kan soms jaren duren voordat formaldehyde uit bijvoorbeeld spaanplaat ‘uitgedampt’ is. Uit nieuwe materialen vers uit de fabriek komt meer formaldehyde vrij dan uit oude materialen. Daarbij kunnen een hogere temperatuur en een luchtvochtigheid er voor zorgen dat er meer gas vrijkomt. En als er niet genoeg geventileerd wordt blijft formaldehyde lang binnen hangen.

Er zijn verschillende bronnen van formaldehyde. Een belangrijke bron zijn platen van geperst of gelamineerde houtdeeltjes zoals bijvoorbeeld spaanplaten en MDF platen. Deze zowel in de bouw gebruikt als voor het maken van meubels. Bij de productie wordt vaak lijm op basis van ureum-formaldehyde hars (UF hars) gebruikt, een lijmsoort waar formaldehyde uit vrijkomt na verwerking. Bijna alle merken en typen spaanplaat of MDF bevatten formaldehyde.

Geperst en gelijmde plaatmateriaal
Verschillende typen geperste houtplaten die allen lijmen bevatten. Van boven naar beneden: multiplex, MDF, spaanplaat en OSB. – Illustratie: ArchDaily

Gelukkig zijn aan het eind van de jaren zeventig normen vastgesteld voor de maximaal toelaatbare concentratie van formaldehyde in het interieur. Tevens werd er vastgesteld hoeveel gas er maximaal vrij mag komen uit plaatmateriaal. Bij nieuwbouw is het gebruik van platen met een keurmerk verplicht. Ook in de bouwmarkt mogen geen platen worden verkocht die meer formaldehyde bevatten dan volgens het keurmerk is toegestaan. Echter, voor plaatmateriaal dat gebruikt worden in de meubelindustrie zijn nog geen regels van toepassing. Losse interieur onderdelen leveren vooralsnog dan ook de grootste bijdrage aan formaldehyde in het binnenklimaat samen met woningtextiel zoals overgordijnen, vitrage en vloerbedekking.

Een andere bron van formaldehyde zijn de houtlijmen. Houtproducten waarin deze lijmen worden gebruikt zoals parket, meubelplaat, triplex en multiplex kunnen dus ook voor uitstoot zorgen. Tenslotte zijn er isolatie materialen als glas- en steenwol en UF-isolatieschuim (Ureum-Formaldehyde schuim), die laatste wordt veel gebruikt als spouwmuurisolatie. Uit dit materiaal komt formaldehyde vrij, dat vervolgens de woning binnendringt via doorvoer-openingen voor leidingen of naden en kieren in de spouwmuur. 

Er wordt steeds vaker gepraat over ‘Sick Building Syndrom’, een verzamelnaam voor gezondheidsklachten van een grote groep mensen waar in eerste instantie geen duidelijke oorzaak voor is aan te duiden. Het vermoeden bestaat dat de klachten ontstaan doordat de patiënten lange tijd in een gebouw met een ongezond binnenklimaat wonen of werken. De opbouw van formaldehyde in het interieur als belangrijke factor genoemd. Deze kan irritatie van ogen, neus en keel veroorzaken en soms ook hoofdpijn. Vooral mensen met overgevoelige luchtwegen kunnen veel last hebben van deeltjes formaldehyde. Sommige mensen ontwikkelen een overgevoeligheid (allergie) voor formaldehyde ontwikkelen met allerlei ademhalings- en huidklachten als gevolg. Genoeg reden voor de Environmental Protection Agency in de VS om serieuze aandacht te besteden aan deze stof.

Lijmvrij

Natuurlijke onverlijmde materialen zoals natuurlijk hout hebben uiteraard geen uitstoot van formaldehyde. Methoden om echt 100% emissievrij te bouwen moeten we dan ook in deze hoek zoeken. Indien dat onmogelijk is, neem dan plaatmateriaal met geen of een lage formaldehyde-uitstoot. Gelamineerd hout en CLT (Cross Laminated Timber) bevat uiteraard overigens ook lijm, zij het minder dan 1%. Formaldehyde-vrij gelijmd hout is nog niet te verkrijgen.

Een mooi materiaal om lijmvrij mee te bouwen is DLT (Dowel Laminated Timber) van o.a. StructureCraft. Net als bij CLT worden er platen gefabriceerd uit meerdere lagen natuurlijk hout, maar in plaats van lijm worden deze lagen bij elkaar gehouden door ‘dowels, grote houten pluggen. Een ander verschil met CLT is dat alle houtnerf in dezelfde richting loopt. Daardoor kunnen er grotere overspanningen gemaakt worden en is het materiaal zeer geschikt om als vloer of dak toe te passen. Door de afwezigheid van schroeven of spijkers kunnen DLT platen prima bewerkt worden met CNC of freesmachines om akoestische profielen of kanalen aan te brengen gedurende prefabricatie.

Emissievrij bouwen met DLT
DLT elementen

Een ander mooi lijmvrij alternatief is Cross Screwed Timber (CST) van Nurholz, waarbij de kruislings liggende panelen door schroeven van beukenhout aan elkaar worden bevestigd. Wederom zonder lijm dus.

CST van NurHolz
Close up van een houten schroef in NurHolz

Hoe kan dit gelaagde hout nu net zo stevig zijn als gelijmde platen? Dat komt door een slimme vondst die de natuurlijke reactie van hout op vochtigheid benut. Zowel de pluggen in DLT als de beukenhouten schroeven in CST worden vóór aanbrengen extra gedroogd, waardoor ze krimpen. Zodra ze in de panelen zitten nemen ze het restvocht op van het hout eromheen, zwellen ze op en klemmen zich muurvast. Daarmee komt er een onwrikbare verbinding tot stand.

Hoe kan je emissievrij bouwen?

Grote paniek in bouwend Nederland onlangs door de maatregelen tegen stikstof. Maar het beperken van de uitstoot in bouw vormt zeker geen onmogelijke opgave. Het overschakelen op duurzamere bouwmethoden zou namelijk al een hoop schelen. En het mooie is dat het wiel niet opnieuw uitgevonden hoeft te worden: bouwen met hout doen mensen al vele decennia.

Emissievrij bouwen vergt het gebruik van schone materialen. Formeel hoef je het niet eens mee te nemen in de berekening van de stikstofuitstoot voor de bouw, maar bij het produceren van bouwmaterialen wordt er wel veel stikstof en CO2 uitgestoten. Denk daarbij aan chemische fabrieken, fabrikanten van isolatiemateriaal, staalfabrieken en sommige staalbewerkers, fabrikanten van kunststoffen, glasproducenten en metaalgieterijen. Op zich een overzichtelijk aantal, maar wel relatief veel stikstof uitstoot. Bouwen in hout en natuurlijk materialen ondervangt de emissie bij de productie van deze materialen. Kies je voor houtbouw dan is de samenstelling van het gebouw al grotendeels emissievrij. Bouwen zelf zorgt voor de overige uitstoot, meer specifiek de machines die gebruikt worden om te graven, te tillen en te vervoeren.

Emissievrij bouwen - Wildopvang Avolare
De stikstofarme bouwlocatie van ORGA project Wildopvang Avolare in april 2020. Een elektrische kraan tilt prefab HSB elementen op hun plaats – Foto: ORGA architect

Houtbouw is een lichtgewicht bouwwijze waardoor je op een lichtere fundering kan bouwen. Dat scheelt naast beton ook veel zwaar graafwerk waardoor minder en kleinere graafmachines en shovels kunnen volstaan, die elektrisch kunnen werken. Hetzelfde geldt voor het tillen van de elementen. De lichte houten bouwelementen zijn elektrisch te tillen, in tegenstelling tot de zware betonnen elementen die alleen met een zware dieselkraan zijn te tillen.

Emissievrij Bouwen
Voor het vervoer van zware betonnen elementen moeten er veel meer ritten gemaakt worden, met meer uitstoot als gevolg.

Vervolgens dienen de verkeersstromen beperkt te worden. Het zoveel mogelijk prefabriceren van de houtbouw zorgt ervoor dat de stortvloed van bestelbusjes van onderaannemers naar de bouwplaats flink beperkt blijft. De materialen, de installatie en eventueel afwerking worden in de assemblagefabriek geleverd en gemonteerd, door personeel dat vermoedelijk niet ver van die fabriek woont. De onderaannemers en werknemers die wel naar de bouwplaats moeten, hoeven, in tegenstelling wat gebruikelijk is, niet allemaal met eigen vervoer te komen.

De stikstofproblematiek is pijnlijk voor de getroffen partijen en de werkwijze van je bedrijf omgooien vraag tijd, energie en durf. Maar van de andere kant: als een bedrijf er nu door de stikstofcrisis pas achterkomt dat ze zuiniger moeten zijn op het milieu dan is het misschien wel terecht dat ze even flink wakker geschud worden. Zonder twijfel zullen de vele woningbouw- en utiliteitsbouwprojecten uiteindelijk gewoon gebouwd kunnen worden. Maar alleen als we kiezen voor emissievrij bouwen met ecologische houtbouw! En uiteindelijk brengt het ons allen waar we naar toe willen en waar we zeker naar toe zullen moeten. Dus aan de slag! 


Nog niet uitgelezen? Hier vind je de andere longreads uit de reeks:

Bent u van plan om te gaan bouwen en wilt u emissievrij bouwen? Geen probleem om even met u mee te denken.

Aarzel niet om contact met ons op te nemen met uw vragen. We bieden met plezier even wat uitleg over waar u allemaal aan moet denken bij het emissievrij bouwen van uw project.

Bel ons op 024 6636354, stuur een mail naar info@orga-architect.nl of gebruik het onderstaande contactformulier!

Dit formulier wordt beschermd door Google reCAPTCHA Privacybeleid en
Servicevoorwaarden zijn van toepassing.

Quantum Leap

In één keer zitten we in een soort ‘quantum leap’. Een sprong in de tijd. Als er niets gebeurd zou zijn, zouden we hier decennia over doen. Plots kijken we heel anders naar de wereld. Fundamentele principes die we voor lief namen zijn wezenlijk veranderd. Voorheen normale uitingen komen nu abrupt, misplaatst en zelfs bizar over. Reisadvertenties lijken uit de Truman show te komen, vrolijke optredens lijken freakshows en leuke familiefoto’s in sociale media lijken uit een vorig leven te komen. We zetten ineens iedere dag vraagtekens bij het systeem dat we sinds onze geboorte kennen. Zoals de bekende Nederlandse trendvoorspeller Lidewij Edelkoort schreef, zal de impact van de uitbraak dwingt ons het tempo te vertragen. Het laat ons vanuit huis werken en leert om meer zelfvoorzienend en meer bewust te worden.

Eigenlijk wisten we allemaal al lang dat we draconische veranderingen moeten aanbrengen in de manier waarop we leven, reizen, consumeren en entertainen om als soort te overleven. Het eindeloos produceren en consumeren van goederen en de slopende hoeveelheid informatie over onzinnige zaken was ons langzaam aan het verdoven. Zelden doen we dingen zonder te haasten of rustig op antwoorden wachten en naar oplossingen te zoeken. Ook zelf dingen produceren was grotendeels verdwenen.

De luchtkwaliteit in China is enorm toegenomen sinds het moment dat alles tot stilstand kwam. – Illustratie: NASA

Het afgelopen decennium proefde je weliswaar al een transitie naar een meer circulaire economie: natuur, milieu en gezondheid krijgen steeds meer aandacht en we werden ineens geconfronteerd met zaken als stikstofproblematiek en PFAS normen. Echter heeft de plotselinge stop van alles de besluitvorming daaromtrent uit onze handen genomen. In een keer zitten we massaal in de quarantaine van onze eigen consumptiemaatschappij. Zo heeft de eindeloze Chinese export economieën verstoord en werkloosheid en vervuiling veroorzaakt. Ook dat komt nu tot stilstand. We worden teruggeworpen en herontdekken onszelf.

Duidelijke daling te zien van de wereldlijke uitstoot van CO2, gemeten in het Mauna Loa observatorium in Hawaii. – Grafiek: Krisk Karnauskas, OceansClimateCU

Zoals iedereen al gezien heeft blijkt uit satellietbeelden dat de luchtkwaliteit in China is toegenomen. Kolencentrales en fabrieken liggen deels stil, waardoor de Chinese CO2-uitstoot met 25% is gedaald. Wereldwijd staan de vliegtuigen op de grond. De ochtend- en avondspits zijn verdwenen en treinen rijden niet meer. Het virus laat ons helder zien hoe vertragen en stilleggen een veel betere leefomgeving kan opleveren die zelfs op grote schaal zichtbaar is. De CO2 data van het Mauna Loa observatorium in Hawaii, laat een duidelijke daling zien van de uitstoot van CO2.

Lege snelwegen afgelopen weken in Nederland… – Foto: Rene Manders/DCI Media

Door die quantum leap worden we ook op andere feiten gedrukt. Ongelijkheid telt in één keer niet meer; we zitten allemaal in hetzelfde aardse schuitje. Goede gezondheid en welzijn blijkt toch het belangrijkste van alles. De twee maanden zonder productie levert ons schone lucht, eenden in de fonteinen van Rome en kraakhelder water in de grachten van Venetië, waarin je voor het eerst sinds tientallen jaren de vissen ziet zwemmen. De grote nadelen van onze globalisering zijn ineens zichtbaar en, als het nog even duurt, zal het leiden tot steeds meer lokale initiatieven. Sectoren zullen zich heroriënteren en zich meer op de lokale markten richten, lokale ketens creëren en circulariteit stimuleren.

Eenden in de fonteinen van Italië en kraakhelder water met vissen in de grachten van Venetië. – Foto: Twitter / @Jarlvanderploeg

Het virus creëert draagvlak voor veel meer groene maatregelen op het moment dat deze crisis voorbij is. Er is onverwacht ruimte voor persoonlijke ontwikkeling en bezinning, naast de enorme samenhorigheid en verbondenheid die we al zien. We doen het gedwongen allemaal wat rustiger aan. Denk aan de mensen die het zwaar hebben, maar neem ook de tijd om de rust op straat te bewonderen, de schone lucht in de ademen, de streeploze luchten te aanschouwen en ontzag te hebben voor de regeneratieve kracht van de natuur met het ontluiken van de lente.

Toch zal op una momento dado de economie weer opgestart worden. De impact van het virus zal een cruciale invloed hebben op de vraag of we een alternatieve en andere wereld op kunnen bouwen. We kunnen met een schone lei beginnen. Veel bedrijven en veel geld zal worden weggevaagd. Improvisatievaardigheden en creativiteit zijn de grootste troeven. Opnieuw, meer duurzaam, opstarten vereist veel inzicht en durf. Een nieuwe economie opbouwen met andere waarden en manieren om productie, transport, distributie, detailhandel en bouwwereld aan te pakken.

Het is juist nu het moment om door te pakken en in volle vaart te investeren in meer groene (bouw-)projecten, juist in die duurzaamheid. We weten allen dat op het moment dat het weer gaat draaien, we klaar moeten zijn om te schakelen. Wacht niet tot men de herstart van de economie aangrijpt als excuus om duurzame maatregelen uit te stellen of te schrappen. Positivisme en geestdrift bij ondernemingen en organisaties die zich inzetten voor een meer duurzame wereld om ons heen is alleen maar groter in deze tijd!

Dit opiniestuk van ORGA oprichter Daan Bruggink is oorspronkelijk gepubliceerd als LinkedIn artikel. Daar geeft hij regelmatig zijn mening over actuele ontwikkelingen op het gebied van duurzame architectuur, circulariteit en houtbouw. Volg Daan op LinkedIn als u op de hoogte wilt blijven.

House with a view

Een houten woonhuis met optimale zichtlijnen op het wijdse landschap van Gelderland

Orga Architect House With A View 024
Het uitzicht vanaf de bovenverdieping

De wens was om een compact archetype woonhuis met een beperkte woonoppervlak te creëren waar de focus lag om het omliggende landschap. Door een houten kap bekleed met natuurstenen leien hier overheen te schuiven ontstaan er spannende ruimtes die de ruimtelijke kwaliteit zowel binnen als buiten vergroten. De houten kap heeft aan de achterzijde een open karakter en waarborgt meerdere functies. Het geeft richting naar het omliggende landschap, zorgt voor de privacy, biedt beschutting tegen de zon en een plek om onder te zitten. 

Orga Architect House With A View 006
De repeterende houten kolommen zijn zichtbaar gehouden door het hele huis

De repeterende spant constructie van de houten kap is in de hele woning zichtbaar en geeft een spannende beeld in bijna elke ruimte. De vrijstaande spanten in de leefruimte en de transparante binnen-en buitengevel aan de achterzijde zorgen ervoor dat de binnen en buiten ruimte als één wordt ervaren.

Orga Architect House With A View 019
Aan deze zijden schuift een meer gesloten volume onder de overkapping vandaan

De gevels van het huis zijn uitgevoerd in voor-vergrijsd Accoya wat een mooi zacht contrast vormt met de groene natuurstenen leien van de houten kap. De houten constructie is zichtbaar gehouden en bakent het interieur af met diepe hout texturen. Wit stucwerk zorgt voor een optimaal effect van het daglicht dat van vele kanten binnen wordt gelaten.

Team

  • Projectarchitect: Steven van Leeuwen
  • Opdrachtgever: Particulier
  • Constructeur: Lamers en Visser
  • Aannemer: Bouwbedrijf van Engen
  • Installateur: H20 installatietechniek
  • Spantconstructies: Heko Spanten

Het Houtblad – Houtbouwers: Daan Bruggink, biophilic architect

Het Houtblad – Houtbouwers: Daan Bruggink, biophilic architect

In de serie Houtbouwers portretteert Het Houtblad personen die zich inzetten om de interesse voor en de kennis over houtbouw bij het publiek onder de aandacht te brengen. In deze eerste aflevering spraken ze met Daan die de afgelopen maanden overal mocht uitleggen dat stikstofarm bouwen kán, met hout!

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in Het Houtblad, uitgave van februari 2020.

Lees het volledige artikel hieronder of download het artikel als PDF.

Houblad Logo

Februari 2020

Houtblad_1-2020_Daan-Bruggink

Een duurzaam gebouw doorgelicht

Duurzaam bouwen wordt vaak té eenzijdig bekeken

De term duurzaam is zo langzamerhand een breed koepelbegrip waar allerlei betekenissen aan verbonden worden. Nu zijn wij slechts een architectenbureau en schrijven we niet de Dikke Van Dale. Maar we kunnen na al die jaren ontwerp ervaring wel iets zinnigs zeggen over wat een duurzaam gebouw nu precies is. In Nederland zijn we goed in hele technische gebouwen te maken met geweldige energiesprestaties. Daarbij gebruiken we echter nog steeds dezelfde materialen als de een eeuw geleden. Materialen die lang meegaan maar wel bestaan uit schaarse fossiele grondstoffen en een enorme CO2 voetafdruk hebben.

Het gaat bij duurzaam bouwen niet in de eerste plaats om de lange levensduur van de materialen of het gebouw. Het gaat boven alles om de lange levensduur van de aardbol! Bij de keuze van materialen voor een duurzaam gebouw bestuderen we dus vooral de impact van het produceren en toepassen op het milieu. Worden natuurlijke voorraden uitgeput of zijn de grondstoffen hernieuwbaar? Wordt er CO2 uitgestoten in de atmosfeer of juist opgenomen? Enz. enz.

Orga Duurzaam Gebouw 02
Hout en andere natuurlijke materialen in je gebouw is niet alleen duurzaam bewust. Het zorgt ook nog eens voor een prettige en gezonde leefomgeving.

Het belangrijkste duurzaamheidsaspect is materiaalkeuze. Sinds architect Daan Bruggink in 2007 bureau ORGA oprichtte is hij sterk gericht op verantwoord materiaalgebruik. Vrijwel al zijn ontwerpen werden gebouwd uit hout. Hout is het meest geschikte materiaal voor een duurzaam gebouw omdat het materiaal tijdens het gebruik van het gebouw weer terug groeit. En tijdens die groei worden grote hoeveelheden CO2 opgenomen.

Daarnaast is hout makkelijker te verwerken en lichter dan traditionele materialen als baksteen, beton en staal. Dit levert talrijke voordelen op m.b.t. bouwtijd, losmaakbaarheid en herbruikbaarheid. Bovendien is er minder veel en zwaar transport nodig om de materialen of bouwelementen op de bouwplaats te krijgen. En kan er worden volstaan met lichtere elektrische kranen voor het hijswerk. Allemaal zaken die stikstofuitstoot beperken en dus minder impact hebben op de natuur.

Een duurzaam gebouw is gemaakt van hout! ORGA oprichter Daan Bruggink schreef er onlangs nog een opiniestuk over bij De Architect Lees het hier

Natuurlijke zijn de energieprestaties ook uitermate relevant. Een duurzaam gebouw is dat niet alleen in de samenstelling maar ook in het verbruik. Low tech ingrepen in de dimensies, oriëntatie en isolatie zorgen voor een lage energiebehoefte. Hight tech installaties zorgen voor efficiënte energie uit hernieuwbare bronnen.

Vanuit het oogpunt van de circulaire economie ligt de focus van ORGA bij het duurzaam bouwen dus zwaar op de natuurlijke grondstoffencyclus. Oplossingen uit de technische cyclus in de vorm van installaties of hergebruikte materialen uit fossiele grondstoffen spelen een aanvullende rol.

ORGA architect - Duurzaam bouwen

Deze ideeën klinkt allemaal heel mooi maar natuurlijk moet het ook allemaal kunnen in de praktijk. De kracht van het bureau zit in het feit dat we er telkens weer in slagen om ook echt daadwerkelijk duurzame projecten neer te zetten. Door heel Nederland staat inmiddels natuurlijke architectuur naar ORGA ontwerp die algemeen worden beschouwd als mooie voorbeelden van een modern duurzaam gebouw. Hieronder een kleine greep uit het portfolio.

Loopt u met plannen rond voor het realiseren van een duurzaam gebouw? We denken graag met u mee.

Aarzel niet om contact met ons op te nemen met uw vragen. We bieden met plezier even wat uitleg over waar u allemaal aan moet denken bij het duurzaam bouwen van uw project.

Bel ons op 024 6636354, stuur een mail naar info@orga-architect.nl of gebruik het onderstaande contactformulier!

Dit formulier wordt beschermd door Google reCAPTCHA Privacybeleid en
Servicevoorwaarden zijn van toepassing.

De circulaire architect focust niet alleen op hergebruik

Circulaire architectuur is biobased èn technisch

In Nederland zijn we met z’n allen langzaam maar zeker richting de circulaire economie aan het werken. Het doel is minder CO2 uitstoten en minder afhankelijk worden van fossiele grondstoffen als olie en aardgas. Ook in de bouwsector is die ontwikkeling zichtbaar en zien we steeds meer circulaire architectuur. De verandering gaat echter gepaard met een volstrekt eenzijdige opvatting van het begrip circulair. De term wordt ‘gestolen’ door hergebruik van technische materialen. De ware circulaire architect richt zich veel meer op de natuurlijk cyclus. Want deze is door de hergroeibaarheid van de grondstoffen daadwerkelijk circulair.

ORGA Circulaire architect 01
Links de wegwerpmaatschappij, rechts de circulaire economie. De technische cyclus kent nog steeds aanvoer en afvoer van fossiele grondstoffen. De natuurlijke, biobased cyclus niet.

Circulair architect Daan Bruggink werkt sinds de oprichting van ORGA in 2007 in al zijn ontwerpen met natuurlijke materialen. Zijn ecologische architectenbureau zet overal in Nederland gebouwen neer van hout en andere hergroeibare grondstoffen. Variërend van woonhuizen en restauraties tot scholen en bedrijfsgebouwen. Circulaire architectuur uit voornamelijk biobased materialen die worden aangevuld met hergebruikte materialen.

Naar aanleiding van de stikstofcrisis publiceerde circulaire architect Daan Bruggink onlangs nog een pittig opiniestuk. Lees het hier

Het circulaire project Natuurlijk Circulair aan de Bosweg in Nijmegen pakte onlangs in twee categorieën zilver tijden de Nijmeegse Architectuurprijs 2020. Voor de constructie van het gebouw was geen nieuw staal of beton nodig. Tijdelijke kantoorunits en wegafscheidingen werden hergebruikt als fundering en draagstructuur. Nieuwe wanden uit hout en natuurlijke isolatie completeerden het gebouw. Het resultaat is moderne circulaire architectuur van bijzonder duurzame kwaliteit.

Hoe gaat de circulaire architect te werk?

Er zijn twee specifieke kenmerken die de circulaire architect onderscheiden. In de eerste plaats is dat kennis en ervaring met houtbouw. Een gebouw uit nieuw beton, staal, baksteen of aluminium is simpelweg niet circulair, hoe vaak traditionele bouwers of producenten ook roepen dat iets ‘herbruikbaar’ is.

Tweede belangrijke factor is dat de architect de bronnen van herbruikbare materialen weet te vinden. Hier ligt de grote uitdaging. Want hoe kan je circulaire architectuur ontwerpen zonder dat je exact weet welk materiaal er concreet gebruikt gaat worden? Of wat de kosten daar van zijn? Deze markt is echter sterk in ontwikkeling. Er verschijnen steeds meer circulaire sloopbedrijven. Deze demonteren bruikbare bouwmaterialen en slaan deze op onder de noemer ‘urban mining’ . Met ORGA maken ook voor steeds meer opdrachtgevers een materialen paspoort aan voor hun gebouw.

Orga Architect Circulaire Architectuur
Het kantoorgebouw van de circulaire gemeentewerf in Nieuwkoop krijg een gevel van hergebruikt hout

Circulaire gemeentewerf

De gemeente Nieuwkoop zocht een circulaire architect voor hun nieuw te bouwen gemeentewerf. De gemeente had de ambitie om een voorbeeldgebouw neer te zetten voor duurzaam beheer van de openbare ruimte. Het circulaire gebouw is volledig van hout met een gevarieerde afwerking van biobased en hergebruikte materialen. Naast de circulaire architectuur is de hoge duurzaamheidsambitie doorgetrokken in het energieconcept. Het ontwerp is gasloos en voorziet zowel het gebouw als het elektrische wagenpark van energie.

Loopt u met plannen rond voor het realiseren van een circulair gebouw? We denken graag met u mee.

Aarzel niet om contact met ons op te nemen met uw vragen. We bieden met plezier even wat uitleg over waar u allemaal aan moet denken aan het begin van een circulair bouwproject.

Bel ons op 024 6636354, stuur een mail naar info@orga-architect.nl of gebruik het onderstaande contactformulier!

Dit formulier wordt beschermd door Google reCAPTCHA Privacybeleid en
Servicevoorwaarden zijn van toepassing.

De houtarchitect, bouwmeester van 21ste eeuw

De natuurlijk evolutie heeft met hout al het ultieme bouwmateriaal ontwikkeld. De houtarchitect brengt deze voordelen naar de bebouwde omgeving.

Vergis je niet. Houtarchitectuur is mainstream geworden en dat zal door de klimaatverandering ook zo blijven. Dat komt door de onovertroffen prestaties van het materiaal op het gebied van duurzaamheid. Als pure houtarchitect vertellen we altijd graag over het effect van hout op de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer (zie tabel). Waar beton, staal en aluminium aanzienlijke CO2 uitstoot veroorzaken geldt dat niet voor hout. Sterker nog, hout slaat het op en heeft dus een negatieve CO2 uitstoot.

Co2 Opslag In Houtbouw
CO2 opslag in bouwmaterialen. Hout kleurt groen, als enige.

Nederland kent van origine weinig houtbouw. Als land van weilanden en rivieren was klei als grondstof meer voorhanden en dus gingen we vanaf de industrialisatie met baksteen bouwen. Architect Daan Bruggink zag tijdens z’n studie al dat de houtrevolutie er aan kwam en verwerkt al sinds 2007 hout in al zijn ontwerpen. Als houtarchitect van het eerste uur heeft hij de opmars van houtbouw vanaf de eerste rij meegemaakt. Sindsdien zet zijn bureau ORGA architect overal in Nederland gebouwen van hout neer. Variërend van woonhuizen en restauraties tot scholen en bedrijfsgebouwen.

Daan hielp onlangs nog wat vooroordelen houten gebouwen de wereld uit in een diepgaand artikel voor Houtwereld. Lees het hier.

Hoe werkt een houtarchitect?

Een houtarchitect heeft bij het ontwerpen net zoveel vrijheid als andere architecten. Natuurlijk is het een ander materiaal en moet het anders verwerkt worden maar afgezien van extreme hoogtes of klimaat zijn weinig gevallen waarin houtarchitectuur geen verstandige keuze is. Dus het is echt zo simpel als kiezen voor een houtbouwmethode. Bouwmethoden als houtskeletbouw (HSB) en kruislaaghout (CLT) zijn de laatste decennia zover doorontwikkeld dat ze kunnen concurreren met beton, baksteen en staal. En verder is het een kwestie van de juiste architect zoeken…

Een gebouw van hout is vele malen lichter dan traditionele bouwmaterialen waardoor er minder fundering nodig is. Houtarchitectuur spaart op die manier dus indirect nog meer beton en staal uit, en dus CO2 uitstoot. Een belangrijk pluspunt nu door de stikstofcrisis veel bouwprojecten stil komen te liggen. Kleinere (liefst elektrische) kranen kunnen volstaan om het hijswerk op locatie te verrichten.

houtarchitect bezoekt projectlocatie
Hout domineert op de bouwlocatie van Centrumgebouw De Nollen

Houtarchitect ORGA

Ons bureau is gespecialiseerd in het ontwerpen van houten gebouwen. Bijna alle projecten die te vinden zijn in ons portfolio hebben een houten constructie en zijn veelal van binnen en/of van buiten afgewerkt met hout. Waar sommige bureau’s zich goed zijn in het ontwerpen van gebouwen met een bepaalde functie of in een bepaalde stijl geldt dat niet voor ons. Bij ORGA is de manier van bouwen eigenlijk onze signatuur, en dat is houtarchitectuur.

Loopt u met plannen rond voor het realiseren van een duurzaam gebouw? We denken graag met u mee.

Aarzel niet om contact met ons op te nemen als u met vragen zit. Geen probleem om even wat uitleg te bieden over waar u allemaal aan moet denken aan het begin van een bouwproject.

Bel ons op 024 6636354 of stuur een mail naar info@orga-architect.nl. Of gebruik het onderstaande contactformulier!

Dit formulier wordt beschermd door Google reCAPTCHA Privacybeleid en
Servicevoorwaarden zijn van toepassing.

CLT, het nieuwe beton

De vele mogelijkheden van het bouwen met CLT of kruislaaghout zorgt internationaal voor een flinke groei in houten hoogbouw

Wat is CLT?

CLT is een relatief nieuwe houtbouwmethode die in de jaren ’90 is ontwikkeld in Duitsland en Oostenrijk en sindsdien sterk aan populariteit heeft gewonnen. Inmiddels staan er honderden gebouwen uit kruislaaghout door heel Europa. De bouwmethode is inmiddels zo ver doorontwikkeld dat het een prima duurzaam alternatief vormt voor beton, baksteen of staal.

Orga Architect Wat Is Clt

Cross-Laminated Timber platen bestaan uit verschillende lagen hout die kruislings op elkaar gelijmd zijn, precies zoals de naam aangeeft. Doordat de houtvezels gekruist liggen heeft het materiaal een hogere sterkte, stabiliteit en stijfheid in alle richtingen, vergelijkbaar met gewapend beton. Hierdoor is het materiaal zeer geschikt voor het maken van vloeren die een grote ruimte overspannen of lange/hoge wanden. Bovendien verkleinen de gekruiste vezels de kans op splijten.

Waarom kiezen voor kruislaaghout?

Het grootste voordeel van bouwen met CLT is het gebruiksgemak bij het bouwen en de hoge mate van prefabricatie die zeer sneller bouwtijden mogelijk maakt. Wanden en vloeren worden door de producent in hun eigen werkhal gefabriceerd. Daarbij worden de uitsparingen voor ramen en deuren aangebracht en sleuven gefreesd voor leidingen en uitgangen. Vervolgens worden deze als complete elementen naar de bouwlocatie vervoerd. Daar kunnen elementen in korte tijd op hun plek worden getild en aan elkaar worden gemonteerd. De verbazing is te lezen in de ogen van opdrachtgevers als plotseling in een paar dagen hun huis neer wordt gezet.

Een gebouw van CLT is vele malen lichter dan beton, baksteen of staal zodat de fundering veel minder groot hoeft te zijn. Zo wordt indirect nog meer beton en staal uitgespaard. Niet te onderschatten in deze tijden waarin de bouwsector verlamd wordt door de stikstofcrisis. Daardoor is minder veel en minder zwaar vervoer nodig naar de locatie toe. Kleinere (liefst elektrische) kranen kunnen volstaan om het hijswerk op locatie te verrichten. Andere voordelen van kruislaaghout zijn de uitstekende thermische en geluidsisolatie en het goed presteren van de massieve houten platen op het gebied van brandveiligheid.

CLT in onze projecten

Waar we bij ORGA tot drie jaar terug vrijwel alle projecten in houtskeletbouw (HSB) ontworpen vindt bij de huidige projecten nu steevast de afweging tussen CLT en HSB plaats. Tijdens het project Het Houten Huis in Berkel-Enschot resulteerde de switch van HSB naar CLT in een aanzienlijke kostenbesparing. Omdat kruislaaghout van hoge kwaliteitsklasse gewoon in het zicht kan blijven was het niet nodig om veel geld in de afwerking te investeren.

Orga Architect Clt Interieur
CLT woonhuis in Berkel-Enschot – Foto’s: Rene de Wit

Bij recente grote projecten kozen we voor hybride ontwerpen die deels gedragen worden door houten kolommen/spanten en deels door CLT wanden. De eigenschappen van HSB wanden en CLT wanden bleken elkaar goed aan te vullen afhankelijk van hun functie in de constructie van het gebouw.

Hout is sowieso al materiaal nr 1 bij de architecten van ORGA en met de opkomst van CLT hebben we nog meer opties. De genoemde voordelen maken van CLT een geduchte concurrent van betonbouw en dus voor ons een extra middel om in te zetten richting een meer duurzame bouwwereld.

Orga Architect Clt Projecten
Recente ORGA projecten die deels of geheel in CLT zijn ontworpen

Wil je meer weten over de mogelijkheden van bouwen met CLT? Neem gerust even contact met ons op!

Dit formulier wordt beschermd door Google reCAPTCHA Privacybeleid en
Servicevoorwaarden zijn van toepassing.

Heb je interesse in de internationale opleving in het (hoog) bouwen met massief hout? Arup publiceerde een interessant rapport: Rethinking Timber Buildings

Bomen kappen, in hout bouwen en het klimaat redden!

Eindelijk lijken de voordelen van houtbouw bij veel meer mensen door te dringen. Met hout bouwen stijgt in populariteit. Enerzijds door de aandacht in bijvoorbeeld Tegenlicht – Houtbouwers, anderzijds gedreven door de ontwikkelingen rond grondstoffen, klimaatverandering, isolatie-eisen en de stikstofproblematiek.

Orga Architect Met Clt Hout Bouwen
Woonhuis gebouwd in kruislaaghout

Met hout bouwen krijgt dus veel positieve berichtgeving. Dan hebben we het nog niet eens over voordelen als milieuvriendelijk bouwmateriaal, CO2 opslag, prefabriceren, aanpasbaarheid, losmaakbaarheid en uiteraard het effect op onze gezondheid en welzijn.

En als ik dat maar weer eens vernoemd mag hebben: je ziet dat aan hout, bossen en bomenkap ook veel emotie is verbonden. Er is groeiende onrust over het kapbeleid van bijvoorbeeld Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Die instanties geven aan dat het kappen juist gebeurt om de biodiversiteit te verbeteren en meer ruimte te geven voor planten en dieren die het moeilijk hebben en het hout gebruikt wordt. Aan de andere kant zijn er mensen die iedere gekapte boom zien als verloren natuur…

Mogen we bomen kappen en helpt dat de natuur en milieu?

Het is, om te beginnen, interessant om te zien dat de bossen in Europa de laatste 100 jaar met 30% zijn toegenomen. Volgens onderzoek van Richard Fuchs van de WUR heeft dit meer geopolitieke redenen: door de industrialisatie is er veel minder gebruik van hout, er worden geen huizen of schepen in hout gebouwd, er is grote migratie van het platteland naar de stad, weinig vruchtbare gronden in Oost-Europa en Rusland worden na de val van de Sovjet-Unie verlaten, voormalig akkerland wordt eerst grasland en vervolgens weer bos, na de WOII worden er veel bebossingsprogramma’s gestart, landbouw heeft minder oppervlakte nodig voor dezelfde hoeveelheid voedsel en tenslotte groeien de Scandinavische en Duitse bossen om aan de vraag naar hout te blijven voldoen.

ORGA architect - Toename bossen
Toename van bos in de afgelopen 100 jaar in Europa – ©Richard Fuchs

Als we vervolgens naar de wetenschap kijken, vertellen Gert-Jan Nabuurs, hoogleraar Europese bossen aan de Wageningen Universiteit en prof. dr. ir. Bart Muys, Bosbeheer, KU Leuven en UGent, in de kern hetzelfde verhaal: investeren in bossen levert grote klimaatwinst op. Red je het klimaat door bomen te kappen?  is een fraaie TEDx van Bart Muys en eigenlijk de kern van de vraag over bossen, CO2 en met hout bouwen.

Koelen door water en fotosynthese

Allereerst weten we allemaal dat bomen een koelende werking hebben. Op een directe manier door het verdampen van water, denk maar aan het koele bos in de zomer, dat kan wel 5° schelen, bovendien hoe groter de boom, hoe meer lagen bladeren en diepere wortels, hoe beter de verkoelende werking. Vervolgens koelen de bomen ook indirect door hun fotosynthese, daardoor nemen ze CO2 op en koelen de aarde. Doordat bomen zich ook niet iedere jaar vernieuwen zoals gras of bloemen, accumuleren ze de CO2 in hun hout. Door bosgroei neemt de CO2 opslag dus toe, hoe meer bomen/hout, hoe meer CO2 opslag. Die komt pas vrij bij omvallen en verrotten of natuurlijk ontbossing.

Allereerst weten we allemaal dat bomen een koelende werking hebben. Op een directe manier door het verdampen van water, denk maar aan het koele bos in de zomer, dat kan wel 5° schelen, bovendien hoe groter de boom, hoe meer lagen bladeren en diepere wortels, hoe beter de verkoelende werking. Vervolgens koelen de bomen ook indirect door hun fotosynthese, daardoor nemen ze CO2 op en koelen de aarde. Doordat bomen zich ook niet iedere jaar vernieuwen zoals gras of bloemen, accumuleren ze de CO2 in hun hout. Door bosgroei neemt de CO2 opslag dus toe, hoe meer bomen/hout, hoe meer CO2 opslag. Die komt pas vrij bij omvallen en verrotten of natuurlijk ontbossing.

Tot zover is de emotie dus terecht, zou je denken. Grote bomen laten staan en geen enkele boom kappen voor een zo groot mogelijk koelend vermogen en zoveel mogelijk CO2 opslag. Dus vergeet het maar… geen hout winnen en niet met hout bouwen…

Echter vergeten we daarbij twee zaken:

  1. Het regeneratieve vermogen van de natuur: als je een boom weghaalt, groeit er een nieuwe die dus wederom CO2 opslaat. De hoeveelheid bos/bomen/CO2 mag echter niet verminderen.
  2. Hout, of dus CO2, dat je uit het bos haalt, moet je langdurig opslaan, in gebouwen bijvoorbeeld.
In hout bouwen is co2 opslag
CO2 uit duurzaam beheerde bossen. opslagen in gebouwen. maakt dat er steeds meer CO2 uit de atmosfeer gehaald wordt – ©ORGA architect

Onder deze eenvoudige voorwaarden is het dus juist goed om hout uit het bos te halen, daarmee slaan we alleen maar meer CO2 mee op en kunnen we dus wel degelijk het milieu helpen door hout te gebruiken! Wel willen natuurlijk geen ontbossing, kaalslag of achteruitgang van de biodiversiteit, dus moeten we een drietal aspecten in het oog houden: bosbehoud, behoud mineralen en grondstoffen bos en uitbreiding bosareaal.

Bosbehoud en veel meer natuurlijke bossen

Het voorkomen van ontbossing, in Europa, maar ook zeker in de tropen (we moeten ook op wereldschaal denken). Bestaande bossen moeten niet alleen behouden worden en duurzaam beheerd worden, maar we moeten veel meer naar natuurlijke bossen. Productiebossen leveren monoculturen, waar alleen maar naaldbomen groeien. Dat zijn ideale broedplaatsen voor de schorskever, ook wel bastkever. Die legt eitjes in het zachte weefsel en de larven graven al etend een gangenstelsel, waardoor water- en voedseltoevoer grote schade oploopt, de boom droogt uit en sterft. Van belang is dus meer diversiteit aan brengen, zoals loofbomen, als eiken en beuken, of coniferen uit het Middellandse Zeegebied.

Bovendien moeten bossen zich kunnen verjongen. De natuur zelf verjongt bossen juist door bosbranden. Nu is het probleem dat we èn niet meer kappen èn de bosbranden haar gang niet meer laten gaan. Bossen worden oud, er treedt nauwelijks verjonging op en oudere bomen groeien slecht door het verdichten van de bodembedekking.

Gert-Jan Nabuurs schrijft dat verjonging juist soortenrijkdom versterkt en houtproductie stimuleert. Natuurlijk geen kaalkap, maar in verarmde systemen van oud bossen kan je groepen bomen opnieuw inplanten en soms misschien een lichte dunning of een groep kappen. Bomen/hout uit de bossen halen is juist goed voor een gezond en levend bos.

Behoud mineralen en bouwstoffen van het bos

Met het exporteren van hout uit het bos nemen we natuurlijk ook veel andere stoffen mee, zoals mineralen (voornamelijk stikstof, fosfor, kalium, calcium en magnesium). Bij een omgevallen boom, blijven die natuurlijk in het bos. We moeten dus niet alleen juichen bij de export van CO2, maar er alert op zijn dat we het bos niet uitputten omdat we ook andere grondstoffen afvoeren. CO2 vangt de boom uit de lucht, dus dat blijft voorradig. Het mineralengehalte van hout is gelukkig heel laag in vergelijking met bladmateriaal, twijgen of schors. Het verwijderen van dikke bomen leidt tot geringe export van mineralen. Kappen en afvoeren in de winter zonder de bladeren, daarnaast de wortels en takhout in het bos laten en tenslotte het ontschorsen in het bos zijn maatregelen die de mineralenexport minimaliseren. Aan de andere kant worden mineralen in het bos ook wel wat aangevuld, enerzijds door neerslag, anderzijds door verwering van kleimineralen, met de opmerking dat laatste nauwelijks gebeurd in zandbodems. Bij het onttrekken van hakhout voor de energiebehoefte dient er wel gecompenseerd te worden door bv as terug in het bos te brengen.

Biljontrees
Het onderzoek van de ecologisten Jean-Francois Basting en Tom Crowther (Swiss Federla Institute of Technology, Zurich), waarin onderzocht is op welke plekken bos aangeplant kan worden.

Conclusie: niet praten maar poetsen!

De conclusie is helder: laten we zorgvuldig bomen kappen, in hout bouwen en het klimaat de goede kant op helpen! Dus niet praten maar poetsen, snel veel bomen planten en veel meer in hout bouwen om de CO2 voor lange tijd op te slaan!

ORGA architect - Met hergroeibaar bouwmateriaal hout bouwen
De kringloop hout en CO2 – ©ORGA architect

Oké, en nu alles vergeten wat hierboven staat en investeren in Climeworks! Deze mensen hebben de gouden oplossing: we maken van heel veel CO2 producerende metalen een mechanische boom die CO2 uit de lucht vangt… daadwerkelijk hilarisch geniaal…

Climeworks

Logo Houtwereld

Dit artikel van Daan Bruggink is oorspronkelijk in december 2019 online gepubliceerd bij Houtwereld