Architecten en ingenieurs van deze tijd leren om veel te kunstmatige en technische omgevingen te ontwerpen. De uitgangspunten zijn daarbij energiebesparing, CO2-reducering en kostengedrevenheid. Het gevolg is een architectuur waarin we onderprikkeld en zelfs ondergestimuleerd worden. Doorgevoerde efficiency heeft heel onnatuurlijke en inefficiënte werk- en leerplekken opgeleverd.

door Daan Bruggink

Onderprikkeling ontstaat wanneer het prikkelfilter in je hersenen te weinig zintuiglijke prikkels doorlaat. Je stompt af, je hoort niet wanneer je geroepen wordt, je ziet niet wat anderen doen of je wordt onhandig omdat je onvoldoende informatie krijgt over je houding en de bewegingen die je maakt. Indien er geen extra prikkels komen om het tekort aan te vullen, word je sloom en slaperig. Kijk maar eens om je heen in een gemiddeld kantoor of onderwijsgebouw.

Onderstimulatie

We noemen dit fenomeen presenteïsme: aanwezig zijn maar niets doen… 8 uur in je cubicle zitten, maar feitelijk maar 2 uur werk verrichten… Volgens onderzoekers is presentëisme een veel groter probleem dan absenteïsme, vanwege haar onzichtbaarheid. Daarmee vormt het bovendien een kostenpost in de personeelskosten en productiviteit.

Cubicles
Cubicles, ongetwijfeld efficiënt omgaan met ruimte maar haal je zo ook het beste uit werknemers?

Naast onderprikkeling zorgt onze gebouwde omgeving ook voor onderstimulatie. Doordat je in een geestdodende omgeving bevindt, zal je ook geestdodend werk accepteren. Werkzaamheden die onder je niveau ligt. Beide aspecten versterken elkaar. Dat leidt tot verveling en passiviteit en wat mensen sloom en slaperig maakt. Je concentratie neemt af en je productiviteit net zo.

Iedereen prikkelen

We weten dat prikkels (visuele, auditieve, kinesthetische (gevoel), olfactorische (reuk) en gustatorische (smaak) worden ervaren via onze zintuigen en door onze hersens worden geïnterpreteerd. De hoeveelheid en de aard zijn van invloed en bovendien verschilt het per persoon hoe weinig of juist hoeveel prikkels je kan verdragen of nodig hebt.

Er is geen eenduidige richtlijn die voor iedereen werkt en het is dus van belang om verschillende niveaus van stimulatie aan te bieden in je gebouw en in de werkzaamheden. Onze architectuur zou op zijn minst iedereen voldoende moeten prikkelen en zelfs zo ontworpen moeten worden dat het mensen stimuleert goed te presteren, zich gezond en gelukkig te voelen en zelfs om boven zichzelf uit te kunnen stijgen.

Er is nooit té veel natuur

Meer natuurlijke architectuur is daar het eenvoudige antwoord op. Het is helder dat wij onszelf steeds verder vervreemdden van de natuurlijke wereld. Wij allen zijn voor 99 procent natuurlijk gecodeerd is en zijn gewend om geassocieerd te worden met natuurlijke kenmerken, processen en omgevingen. Door het ontbreken van die natuur wordt de ingebouwde respons op natuurlijke elementen niet gestimuleerd en niet geactiveerd.

Als we naar ons eigen DNA luisteren, zouden we veel meer met de natuur en natuurlijke systemen in onze architectuur moeten inbrengen om voor een algeheel beter welzijn te zorgen: biofilische architectuur. We zijn genetisch immers zo geprogrammeerd dat de prikkels die de natuur ons biedt, ons precies uitdagen om ons gezond en prettig te laten voelen. ‘Te veel natuur…’ is een niet-bestaande uitdrukking.

Verbinding met de natuurlijke wereld

Met biophilic architectuur pas je ontwerpprincipes in je architectuur toe die de verbinding vergroot met elementen uit de natuurlijke wereld. Deze natuurlijke kenmerken en processen kan de architect op een directe manier toepassen door meer groen, water, zicht op het landschap, op dieren of het weer te introduceren. Dat kan ook indirect door natuurlijke vormen, kleuren en materialen, maar ook veroudering of natuurlijke geometrie te laten zien in de architectuur. Ook de biomimetica of biomimicry, het mimieken van technieken uit de natuur, valt hieronder.

Tenslotte geeft ook de ervaring van ruimte en plaats een natuurlijke adaptieve respons aan de gebruikers, denk daarbij aan culturele en ecologische plaatsgebondenheid of vrije bewegingsruimte en heldere routemarkering en opvolging van ruimtes en ook, voor architecten de mooiste, georganiseerde complexiteit.

In ieders DNA

Bijna alle grote architecten uit het verleden waren juist meesters in het beheersen van biophilic architectuur: Frank Loydd Wright, Gaudi, Saarinen, Gehry, zelfs Phillip Johnson. Ze hebben allen in meer of minder mate biophilic in hun architectuur verwerkt. Mede daarom spreekt het mensen zo aan, het zit in ieders DNA. Het is de taak van de architect om deze biofilische elementen in de architectuur te integreren.

Circadiaans
Het circadiaanse bioritme van de mens

Een eenvoudige ingreep met groot positief effect is een meer dynamische verlichting: Circadiaans: natuurlijk daglicht volgend en volspectrum natuurlijke verlichting, ipv alleen zichtbaar licht.

Circadiaans Volspectrum
Circadiaans volspectrum licht

Constante overstimulatie

Paradoxaal worden we naast de onderprikkeling en onderstimulatie ook geconfronteerd door een constante overstimulatie opgewekt door onze kunstmatige en technische omgeving. De mens waaruit we geëvolueerd zijn, is de mens die onder de sterren, in de regen, onder de bomen en in de velden leefde. Ons lichaam is uitgerust om contact te maken met andere levende wezens, in die mate dat we zonder hen echt minder worden.

We belasten onze zintuigen op geheel andere manieren dan we evolutionair gewend zijn door onze zintuigen te overdonderen met de beelden, geuren en geluiden van het moderne leven. Het is aan de architect om na te denken om de technieken uit dit moderne leven op een meer natuurlijke manier te integreren in de architectuur.

Overstimulatie
Een overload aan kleur, licht en informatie

Relatie tussen mens en natuur

Architecten en ingenieurs hebben doorgaans de voorkeur zoveel mogelijk techniek in een gebouw te integreren. Techniek is te meten, kosten, terugverdientijden en regelbaarheid geeft de schijnzekerheid dat het beheersbaar en goed voor ons is. Met felverlichte ruimtes met airconditioning en kunstmatige materialen, houden ons voor gek door te beweren dat we de natuurlijke elementen moeten vrezen en comfort niet op een natuurlijke wijze kan. Het blijft verbazingwekkend hoe eenieder, ook de adviseurs, intuïtief biofilische aspecten aanvoelen (en thuis ook doen), maar het in hun werk wegrekenen…

Ecoschool De Verwonering
De ecologische basisschool in Almere, waar zoveel mogelijk biophilic aspecten zijn doorgevoerd om de leerlingen in hun leeromgeving te stimuleren

Technologie heeft ons meer veiligheid, meer comfort, meer hygiëne en een lang leven gegeven, maar naarmate de technologische innovatie toeneemt, schept ook meer en meer afstand tussen ons en de natuurlijke wereld en treft daarmee ons welzijn. Het lijkt ook alsof technische ontwikkeling de natuur per definitie uitsluit, maar integendeel. We moeten juist architectuur gebruiken om ons weer dichter bij natuurlijke aspecten te brengen. We kunnen natuur op een technische maar oorspronkelijke manier terugbrengen in onze architectuur en in onze steden, zodat we weer op de achtergrond met onze natuurlijke aard verbonden zijn.

Het is in eerste instantie aan de architect om in een wereld die zich steeds meer technologisch ontwikkelt de relatie tussen de mens en de natuur terug te brengen.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op De Architect.nl

Heeft u plannen voor een bouwproject en wilt u meer weten over biofilische architectuur? We denken graag met u mee.

Aarzel niet om contact met ons op te nemen met uw vragen. We bieden met plezier even wat uitleg over onze aanpak en waar voor uw project mogelijkheden liggen.

Bel ons op 024 6636354, stuur een mail naar info@orga-architect.nl of gebruik het onderstaande contactformulier!

    Dit formulier wordt beschermd door Google reCAPTCHA Privacybeleid en
    Servicevoorwaarden zijn van toepassing.

    Meer informatie

    Orga Architect Natuurgoed Ziedewij Featured

    Natuurgoed Ziedewij

    Ziedewij is een uitgestrekt poldergebied bij Barendrecht dat gaat worden ingericht tot een biofilisch woon- en belevingsgebied. Bewoners en bezoekers zullen er kunnen verblijven, eten en drinken in een nauwe band met de natuur.